Geçtiğimiz günlerde Türkiye Yayıncılar Birliği’nin hazırlıkları yapılan sansür uygulamasına karşı bildirisini yayınlamıştık. Aşağıda okuyacağınız yazı da 1962 yılında -yani bundan 58 yıl önce- Amerikalı yazarlarının sansüre karşı tepkilerini dile getirmesi üzerine Ülkü Tamer tarafından kaleme alınmıştır.
*
Polis Fred Hedlund, karakola girip Komiser Whittenberg’in yanına çıktı. “Şef” dedi, “demin taksiyle gelirken şoför dert yandı bana. ‘Tropic of Cancer – Yengeç Dönencesi’ adlı bir kitap okumuş. Müstehcenmiş.”
Komiser Whittenberg, olayı anlatmaya devam ediyor:
“Böyle dedi bana. Biz de hemen köşedeki kitapçıya gittik. Kitap paketleri yeni gelmişti. Açılmamıştı bile. Bir kitap çektik. Sayfaları çevirmeye başladık.”
Sayfalar çevrildi ve Henry Miller’in ünlü romanını müstehcen olduğuna karar verildi.
*
Şu günlerde Amerikan sanatçıları hep bu konu üzerinde konuşuyorlar. Uzun süredir hiçbir kitap mahkemeye düşmemişti. Yengeç Dönencesi olayı, Amerikan toplumunda bir gerilemeyi mi gösteriyor?
Bir çok patırtı – gürültüden sonra kitap temize çıktı; çıktı ya, beraat kararına imzasını basan Yargıç Samuel B. Epstein’e de “namuslu ev kadınlarından” mektuplar yağmaya başladı. Mektupların biri şöyle:
“Seni murdar domuz, için rahat etmiştir şimdi… Biz de bir yandan temiz, ahlâklı çocuklar yetiştirmeye çalışalım.” Altında da hanım hanımcık yedi dişinin imzası.
Yalnız bu kadarla kalsa kimse kılını bile kıpırdatmayacak belki. Ama bazı Chicago gazeteleri de “SÜPRÜNTÜ EDEBİYAT MADRABAZLARININ BÜÜK GÜNÜ” gibisinden manşetler attı.
Anlaşılan, Yengeç Dönencesi’nin kopardığı gürültü kolay kolay yatışmıyacak.
Asıl gürültüyü 210 yazarın imzaladığı bildiri koparacak galiba. Aralarında Saul Bellow, Erskine Caldwell, Truman Capote, John Dos Pasos, Horace Gregory, Lillian Hellman, Aldons Huxley, James Jones, Jack Kerouae, Robert Lowell, Norman Maller, Arthur Miller, Marianne Moore, Elmer Rice, Karl Shapiro, Irwin Shaw, Mark Van Doren ve Robert Pen Warren gibi sanatçıların da bulunduğu 210 edebiyatçı, editör ve gazeteci “Polis sansürüne” çatıyor. En iyisi ben bildiriyi aşağıya alayım da aradan çekileyim:
“Biz aşağıda imzası bulunanlar, Yengeç Dönencesi’nin tarihi duruşmasında Yargıç Samuel B. Epstein’in okuma özgürlüğü için yaptığı savunmayı bütün gücümüzle destekliyoruz. Yargıç Epstein, ‘Okuma özgürlüğü kısıtlandığı ya da önlendiği zaman söz özgürlüğü hakkı da faydasız bir hak haline gelir.’ Demekle polis sansürünün yaptığı çıkışı toplumun gözü önüne koymuştur. Son aylarda polisler bazı önemsiz çevrelerin baskılarından cesaret alarak, kendi dar-kafalı edebiyat beğenileriyle bir çok topluluğu zorlamayı başarmışlardır.
“Biz de Yargıç Epstein’le birlikte inanıyoruz ki, özgür insanlara okuyacakları şeyleri dikte etmek izni, ne polislere ne de mahkemelere vermelidir. Yengeç Dönencesi’nin Amerikan edebiyatının baş-eserlerinden biri olması değildir, kendinde Henry Miller’ın sanat gücü bulunan bir yazarın Birleşik Devletler Anayasası’nca sağlanan haklardan faydalanıp, faydalanamayacağıdır.
“Bu çıkış demokrasimizin geleceğine sıkı sıkıya bağlanan ve sanatin, edebiyatın canlı anlatımına, resmi sansürün karışmasından hoşlanmayan her vatandaşı derhâl, ciddi olarak ilgilendirmelidir. Özellikle duygulu olduğumuz bir alanda bir alanda yapılan bir çıkıştır bu.
“Yargıç Epstein’in kitap sansürüne karşı verdiği karar, özgür bir insanın ne okuyup okumamasına yalnız kendinin karışması hakkını yeniden getirmiştir. Bunun da ötesinde, üstünde ülkemizin kurulduğu ilkeleri korumamız için dikkatimizi çekmiştir. “Biz de Yargıç Epstein’le birlikte, edebiyat, sanat alanında polis sansürüne karşı olanların kendi çevrelerinde seslerini duyurmalarını ve en değerli özgürlüklerimizi kemirebilecek her baskı hareketini başlangıçta susturmalarını diliyoruz.”
Ülkü Tamer
* Yön Haftalık Gazete’nin 26 Eylül 1962 tarihli 41.sayısından alınmıştır. Dönemin dil ve üslubunu yansıtması için imla hataları düzeltilmeden olduğu gibi yayınlanmıştır.
