Yeni Zelandalı ödüllü iki yazarın kitapları, kapak tasarımlarında yapay zeka kullanıldığı için ülkenin en prestijli edebiyat ödülü olan Ockham Kitap Ödülleri için değerlendirme dışı bırakıldı.
Stephanie Johnson’ın kısa öykü kitabı Obligate Carnivore ve Elizabeth Smither’ın novellası Angel Train, Ekim ayında 2026 Ockham kitap ödüllerinde aday gösterildi, ancak yapay zeka kullanımı ile ilgili yeni yönergeler ışığında ertesi ay yarışmadan diskalifiye edildi.
Her iki kitabın yayıncısı Quentin Wilson, ödül komitesinin Ağustos ayında kuralları değiştirdiğini, ancak o tarihte ödüle aday gösterilen tüm kitapların kapaklarının çoktan tasarlanmış olduğunu söyledi.
Wilson, Guardian gazetesine “Bu nedenle, yayıncıların tasarım talimatlarında bu maddeyi dikkate almaları için çok geç kalınmıştı” “Saygın yazarların iki harika kurgu eserinin, yazdıklarıyla hiçbir ilgisi olmamasına rağmen bu soruna karışmış olması elbette çok üzücü.” dedi. Wilson, kitaplar üzerinde çok çalışan üretim ve tasarım ekibi için de bunun üzücü olduğunu ifade etti.
Johnson, ödül organizatörlerine anlayış gösterdi ve yaratıcı alanlarda yapay zeka kullanımından derin endişe duyduğunu ancak karardan hayal kırıklığına uğradığını söyledi. “Bunun için üzülmediğimi söylersem yalan söylemiş olurum,” dedi Guardian’a. “Bu benim 22. kitabım ve dördüncü kısa öykü koleksiyonum. Bu öyküler… yaklaşık 20 yıllık bir sürede yazıldı, bu yüzden benim için oldukça önemli bir kitap.” dedi.
Johnson, yazarların genellikle kitaplarının tasarımıyla çok az ilgisi olduğunu ve insan dişleri olan bir kedinin yer aldığı kitabının kapağının yapımında yapay zeka kullanıldığını bilmediğini söyledi. “Sadece gerçek bir kedinin fotoğrafı olduğunu ve dişlerin üzerine eklendiğini düşündüm, ama görünüşe göre öyle değildi,” diyen Johnson, AI’yı tanımada usta olan genç nesillerin aksine, bu teknolojiyle oluşturulan görüntüleri ayırt etmekte zorlandığını ekledi.
Johnson, insanların artık kitabını yazmak için AI kullandığını düşüneceklerinden endişelendi, ancak “kesinlikle kullanmadı”. Yazar, “Kitabımdan ve ilham kaynağımdan bahsetmek yerine, nefret ettiğim lanet olası yapay zekadan bahsediyoruz.” dedi.
Smither yaptığı açıklamada, tasarımcıların sanatçı Marc Chagall’ın figürlerinden esinlenerek, buharlı tren ve “dumanın içinde yarı gizlenmiş” bir melek resminin yer aldığı kitabının kapağı üzerinde saatlerce çalıştıklarını söyledi. Smither, “En çok endişelendiğim şey, onların titiz çalışmalarının… saygısızca davranılmasıdır” dedi.
Teknoloji geliştikçe, yaratıcı alanlarda yapay zeka kullanımı giderek daha fazla incelemeye tabi tutuluyor ve bazı gruplar onun etkisini önlemek için yöntemler geliştiriyor. Ockham ödüllerini yöneten kitap ödülleri vakfının başkanı Nicola Legat, vakfın “kitaplarda yapay zeka kullanımına karşı sert bir tutum” sergilediğini söyledi.
Legat, “Vakıf, Yeni Zelanda’nın en saygın iki yazarının son eserlerinin 2026 ödülü için değerlendirilmesini engelleyen bir kararı hafife almıyor” dedi. “Ancak, kriterler statülerine bakılmaksızın tüm katılımcılar için geçerlidir ve herkese tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.” diyerek devam etti ve “AI ile ilgili kriterleri değiştirme kararı, ülkenin yazarlarının ve illüstratörlerinin yaratıcı ve telif hakkı çıkarlarını destekleme arzusundan kaynaklandı”nı, vurguladı. Legat, “AI geliştikçe, vakfın kriterleri yeniden gözden geçirip daha da geliştirmesi gerekebilir.” diyerek, bu konudaki hassasiyetlerinin de altını çizdi.
Wilson, yayıncılar ve yazarların AI’dan yararlanan Grammarly ve Photoshop’u düzenli olarak kullandıklarını ve bundan dolayı yapay zeka kullanımına dair dikkatle geliştirilmiş kılavuzlara acil ihtiyaçları olduğunu söyledi. Wilson sözlerini “Sektör olarak, bu durumun bir daha yaşanmaması için birlikte çalışmalıyız.” diyerek sonlandırdı.
