Eski teleskop verilerinde bulunan silik bir sinyal, Dünya’dan yalnızca biraz daha büyük bir gezegen, neredeyse aynı yörünge süresi ve Güneş’imize son derece benzeyen bir yıldızın fark edilmesini sağladı. Ancak bu gezegen de yaşam olup olmadığı henüz belirsiz.
HD 137010 b adı verilen bu aday gezegen, Dünya’dan yaklaşık 146 ışık yılı uzaklıkta, bugüne kadar bilinen gök cisimleri arasında evimize çok benzeyen yabancı bir yıldızın etrafında bir gezegen dönüyor olabilir. HD 137010 b, Dünya’dan yüzde 6 kadar daha büyük; merkezindeki yıldız da Güneş’imize oldukça benziyor ancak yaklaşık bin derece daha soğuk ve belirgin şekilde daha az parlak ve en dikkat çekici benzerlik olarak yıldızının etrafındaki turunu 355 günde tamamlıyor.
Yıldızının bin derece daha soğuk olması, HD 137010 b’nin Dünya’nın Güneş’ten aldığı enerjinin üçte birinden daha azını almasına sebep oluyor. Buna bağlı olarak hesaplanan yüzey sıcaklığı oldukça düşük: eksi 68 ile eksi 70 santigrat derece arasında. Bu değerler, yaşanabilir bir dünyadan ziyade Mars’ı hatırlatıyor.
Yaşanabilir kuşağın sınırında buzdan bir Dünya
Yukarıda saydığımız özellikleri, HD 137010 b’yi “yaşanabilir kuşak” olarak adlandırılan bölgenin dış sınırına konumlandırıyor. Yaşanabilir kuşak, teoride sıvı suyun var olabileceği yıldız çevresindeki alanı ifade ediyor. Ancak gezegenin mevcut yörüngesinde, yüzeyinin büyük olasılıkla tamamen buzla kaplı olduğu düşünülüyor. Yine de yaşam olma ihtimali tamamen dışlanmış değil.
İklim modellerine göre, gezegenin yoğun ve karbondioksit oranı yüksek bir atmosfere sahip olması durumunda güçlü bir sera etkisi oluşabilir ve bu da yüzeyi ciddi biçimde ısıtabilir. Böyle bir senaryoda, en azından geçici olarak sıvı suyun varlığı bile mümkün olabilir.
Araştırmacılara göre, HD 137010 b mutlaka ölü bir buz dünyası olmak zorunda değil. Üstelik böyle bir atmosfer, gelecekteki teleskoplarla tespit edilebilir. Bunun için ilk şart ise gezegenin varlığının kesin olarak doğrulanması.
Amatör araştırmacılar keşfetti
HD 137010 b’ye dair ilk ipuçları büyük bir gözlemevinden değil, “Planet Hunters” adlı bir yurttaş bilimi projesinden geldi.
Yurttaş bilimi projesinde görev alan gönüllüler, uzay teleskoplarının verilerini tarayarak gözden kaçmış gezegen sinyallerini arıyor. Bu keşif de, 2009–2018 yılları arasında 500 binden fazla yıldızın parlaklığını izleyen Kepler Uzay Teleskobu’nun (K2 görevi) arşiv verilerine dayanıyor.
HD 137010 örneğinde Kepler, 2017 yılında yalnızca tek bir geçiş kaydetti: Yıldızın parlaklığı yaklaşık 10 saat boyunca çok hafif azaldı. Normalde bir gezegenin kesin olarak tespit edilebilmesi için bu türden birden fazla geçiş gerekir. Ancak araştırmacılar, bu tek sinyalin süresi ve derinliğinden yola çıkarak gezegenin boyutu ve yörünge süresi hakkında çıkarımlarda bulunabildi.
O dönemde Güney Queensland Üniversitesi’nde görev yapan ve şu anda Heidelberg’deki Max Planck Astronomi Enstitüsü’nde çalışan Alexander Venner liderliğindeki uluslararası ekip, gözlenen sinyalle uyumlu neredeyse tek bir gezegen olasılığı bulunduğu sonucuna vardı. Buna rağmen HD 137010 b şimdilik yalnızca “gezegen adayı” olarak kabul ediliyor.
Büyük bir umut
Bugüne kadar 6 binden fazla ötegezegen keşfedildi. Ancak bunların büyük çoğunluğu gaz devleri ya da yıldızlarına çok yakın, aşırı sıcak dünyalar. Güneş benzeri yıldızların etrafında dönen Dünya benzeri gezegenler hem nadir hem de genellikle ayrıntılı incelenemeyecek kadar uzakta yer alıyorlar.
Fakat HD 137010 b, kozmik ölçekte oldukça yakın sayılıyor ve bu da onu birçok Dünya benzeri dünyaya kıyasla çok daha kolay incelenebilir kılıyor. Görece kısa mesafesi ve parlak yıldızı sayesinde, gelecekte atmosfer analizleri için ideal bir aday olarak görülüyor. Bu analizlerde, biyolojik süreçlerin olası göstergeleri sayılan oksijen veya metan gibi gazlar araştırılabilir.
Ancak bunun için önce yeni geçişlerin gözlemlenmesi gerekiyor. Yörünge süresi neredeyse bir yıl olduğu için bu tür olaylar oldukça seyrek gerçekleşiyor. Ve gezegenin gerçekten yaşam dostu olduğu ortaya çıksa bile, ona ulaşmak şimdilik mümkün görünmüyor. Bilim insanlarına göre oraya gitmek on binlerce, hatta yüz binlerce yıl sürebilir.
